Notification
Search
Top Stories
Explore the latest updated news!
Stay Connected
Find us on socials
Janjala Gad – A Lesser-Known Watch Fort of the Sahyadris
Janjala Gad is a small but historically significant hill fort located in the Satara district of Maharashtra, nestled within the Sahyadri mountain range. Though not widely known, it played a supportive role in the defense system of Swarajya.
Geographical Location
The fort is situated in a hilly region and was strategically placed to keep watch over nearby passes and routes.
History
The exact date of construction is unknown, but Janjala Gad is believed to have originated during the Yadava or Adilshahi period. Later, it came under the control of Chhatrapati Shivaji Maharaj and became part of the Maratha defensive network.
Structures on the Fort
-
Remains of fortification walls
-
Water cisterns
-
Rock-cut steps
-
Bastion ruins
Historical Importance
Janjala Gad functioned mainly as a watch fort, assisting larger forts by providing surveillance and early warnings. Such forts were vital to the Maratha military strategy.
Conclusion
Today, Janjala Gad offers a peaceful experience for trekkers and history enthusiasts. Though modest in size, it represents the depth and intelligence of the Maratha fortification system.
जंजाला गढ़ – सह्याद्रि का एक ऐतिहासिक प्रहरी दुर्ग
जंजाला गढ़ महाराष्ट्र के सातारा जिले में सह्याद्रि पर्वतमाला में स्थित एक छोटा लेकिन ऐतिहासिक दृष्टि से महत्वपूर्ण दुर्ग है। यह दुर्ग आज भले ही प्रसिद्ध न हो, लेकिन स्वराज्य की रक्षा प्रणाली में इसकी भूमिका अहम थी।
भौगोलिक स्थिति
यह गढ़ पहाड़ी क्षेत्र में स्थित है और आसपास के घाट मार्गों पर निगरानी रखने के लिए उपयुक्त स्थान पर बनाया गया था।
इतिहास
जंजाला गढ़ का निर्माण संभवतः यादव या आदिलशाही काल में हुआ। बाद में यह दुर्ग छत्रपति शिवाजी महाराज के स्वराज्य का हिस्सा बना। इसका मुख्य उपयोग निगरानी और सुरक्षा चौकी के रूप में होता था।
दर्शनीय अवशेष
-
किले की तटबंदी
-
जल टंकी
-
पत्थर की सीढ़ियाँ
-
बुर्जों के अवशेष
ऐतिहासिक महत्व
जंजाला गढ़ उन छोटे किलों में से एक था जो बड़े किलों की सुरक्षा में सहायक भूमिका निभाते थे। ऐसे दुर्ग स्वराज्य की सैन्य रणनीति का अभिन्न अंग थे।
निष्कर्ष
आज जंजाला गढ़ इतिहास प्रेमियों और प्रकृति प्रेमियों के लिए एक शांत और आकर्षक स्थान है। यह दुर्ग मराठा सैन्य व्यवस्था की गहराई को समझने में सहायक है।
जंजाळा गड – सह्याद्रीतील दुर्लक्षित पण महत्त्वाचा गिरीदुर्ग
जंजाळा गड हा महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यात सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये वसलेला एक लहान पण ऐतिहासिक दृष्ट्या महत्त्वाचा किल्ला आहे. आज हा किल्ला तुलनेने दुर्लक्षित असला, तरी शिवकालीन स्वराज्याच्या संरक्षण व्यवस्थेत त्याचे स्थान महत्त्वाचे होते.
भौगोलिक स्थान
जंजाळा गड सातारा–महाबळेश्वर परिसरात डोंगररांगांमध्ये वसलेला असून आजूबाजूच्या घाटमार्गांवर लक्ष ठेवण्यासाठी त्याचा उपयोग होत असे.
इतिहास
जंजाळा गडाचा नेमका बांधकाम काळ ज्ञात नसला, तरी हा किल्ला यादवकालीन किंवा आदिलशाही काळात बांधला गेला असावा असे इतिहासकारांचे मत आहे. पुढे स्वराज्य स्थापनेच्या काळात छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या अधिपत्याखाली हा किल्ला आला.
हा किल्ला मोठ्या लढायांसाठी प्रसिद्ध नसला, तरी तो टोहाळा किल्ला (Watch Fort) म्हणून वापरला जात असे.
किल्ल्यावरील अवशेष
-
तटबंदीचे अवशेष
-
पाण्याची टाकी
-
दगडी पायऱ्या
-
बुरुजांचे अवशेष
ऐतिहासिक महत्त्व
जंजाळा गड हा स्वराज्याच्या संरक्षण साखळीतील एक महत्त्वाचा दुवा होता. मोठ्या किल्ल्यांना सहाय्य करणारे असे अनेक लहान गड स्वराज्याच्या सुरक्षिततेसाठी अत्यावश्यक होते.
निष्कर्ष
आज जंजाळा गड हा इतिहासप्रेमी आणि ट्रेकर्ससाठी शांत, निसर्गरम्य आणि अभ्यासपूर्ण ठिकाण आहे. मोठ्या किल्ल्यांच्या सावलीत असलेला हा गड शिवकालीन गिरीदुर्ग व्यवस्थेचे वास्तव समजून घेण्यासाठी उपयुक्त आहे.
Location
Leave a Comment