Notification
Search
Top Stories
Explore the latest updated news!
Stay Connected
Find us on socials
Pratapgad Fort (Satara) – A Symbol of Swarajya and Valor
Pratapgad Fort, located in the Satara district of Maharashtra, stands proudly in the Sahyadri mountain range. This historic fort is not merely a stone structure but a living symbol of the foundation and defense of Hindavi Swarajya.
Foundation of the Fort
The construction of Pratapgad Fort was completed in 1656 AD under the command of Chhatrapati Shivaji Maharaj. The fort was built under the supervision of Moropant Pingale. Initially known as Bhorpya, it was later renamed Pratapgad to reflect valor and triumph.
Geographical Location & Structure
- Height: Approximately 1080 meters (3543 feet)
- Location: Around 24 km from Mahabaleshwar
- Structure: Upper Fort (Balekilla) and Lower Fort
This dual-layered structure made Pratapgad a strategically strong and well-protected fort.
Bhavani Mata Temple
The Bhavani Mata Temple on the fort holds immense spiritual importance. Shivaji Maharaj was a devoted follower of Goddess Bhavani, and it is believed that divine blessings guided him toward victory.
Afzal Khan Slaying
In 1659 AD, the historic meeting between Shivaji Maharaj and Afzal Khan took place at the foothills of Pratapgad. Using sharp strategy and bravery, Shivaji Maharaj defeated Afzal Khan, marking a turning point in Indian history.
Major Attractions
- Afzal Khan’s Tomb
- Bhavani Mata Temple
- Kedareshwar Mahadev Temple
- Fortification walls and bastions
- Equestrian statue of Shivaji Maharaj
Historical Importance
Pratapgad Fort represents the strength, intelligence, and courage of the Maratha Empire. It remains an inspiring monument for historians, trekkers, and patriots.
Conclusion
Pratapgad Fort is not just a tourist destination but a timeless symbol of bravery and self-rule. Standing here, one can truly feel the spirit of Shivaji Maharaj and the glory of Swarajya.
प्रतापगढ़ किला (सातारा) – स्वराज्य के पराक्रम का प्रतीक
प्रतापगढ़ किला महाराष्ट्र के सातारा जिले में सह्याद्रि पर्वतमाला में स्थित एक ऐतिहासिक और सामरिक दृष्टि से अत्यंत महत्वपूर्ण किला है। यह किला केवल पत्थरों की संरचना नहीं, बल्कि हिंदवी स्वराज्य के निर्माण का सजीव साक्ष्य है।
किले की स्थापना
प्रतापगढ़ किले का निर्माण सन 1656 ई. में :contentReference[oaicite:1]{index=1} के आदेश से हुआ था। किले का निर्माण कार्य मोरोपंत पिंगळे की देखरेख में संपन्न हुआ। प्रारंभ में इस किले को भोरप्या कहा जाता था, बाद में इसका नाम प्रतापगढ़ रखा गया।
भौगोलिक स्थिति और संरचना
- ऊँचाई: लगभग 1080 मीटर (3543 फीट)
- स्थान: महाबलेश्वर से लगभग 24 किमी
- संरचना: ऊपरी किला (बालकिला) और निचला किला
इस दोहरी संरचना के कारण किला रक्षा की दृष्टि से अत्यंत मजबूत माना जाता है।
भवानी माता मंदिर
किले पर स्थित भवानी माता मंदिर शिवभक्तों के लिए विशेष आस्था का केंद्र है। मान्यता है कि भवानी माता की कृपा से ही शिवाजी महाराज को विजय प्राप्त हुई और उन्हें भवानी तलवार प्राप्त हुई।
अफजलखान वध
सन 1659 ई. में प्रतापगढ़ के नीचे अफजलखान और शिवाजी महाराज की ऐतिहासिक भेंट हुई। अपनी अद्भुत युद्धनीति और साहस से शिवाजी महाराज ने अफजलखान का वध किया। यह घटना भारतीय इतिहास की सबसे निर्णायक घटनाओं में गिनी जाती है।
मुख्य दर्शनीय स्थल
- अफजलखान वाड़ा
- भवानी माता मंदिर
- केदारेश्वर महादेव मंदिर
- तटबंदी, बुर्ज और तोपें
- शिवाजी महाराज की अश्वारूढ़ प्रतिमा
ऐतिहासिक महत्व
प्रतापगढ़ किला मराठा इतिहास में रणनीति, साहस और स्वराज्य रक्षा का उत्कृष्ट उदाहरण है। यह किला आज भी देशभक्ति और आत्मसम्मान की प्रेरणा देता है।
निष्कर्ष
प्रतापगढ़ किला केवल एक पर्यटन स्थल नहीं, बल्कि भारतीय इतिहास का गौरवशाली अध्याय है। यहाँ आकर शिवाजी महाराज की दूरदर्शिता और पराक्रम का अनुभव स्वतः होता है।
प्रतापगड किल्ला (सातारा) – स्वराज्याचा पराक्रम आणि इतिहास
प्रतापगड किल्ला हा महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील सह्याद्री पर्वतरांगांमध्ये वसलेला एक अत्यंत ऐतिहासिक आणि सामरिक दृष्ट्या महत्त्वाचा किल्ला आहे. हा किल्ला म्हणजे फक्त दगड-मातीची रचना नाही, तर तो छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्वराज्य स्थापनेचा जिवंत साक्षीदार आहे.
किल्ल्याची स्थापना व बांधणी
प्रतापगड किल्ल्याची बांधणी इ.स. १६५६ साली छत्रपती छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या आदेशाने करण्यात आली. किल्ल्याचे बांधकाम कार्य मोरोपंत पिंगळे यांच्या देखरेखीखाली झाले. या किल्ल्याचे मूळ नाव भोरप्या असे होते; मात्र महाराजांनी आपल्या पराक्रमाच्या प्रतीक म्हणून त्याला “प्रतापगड” असे नाव दिले.
भौगोलिक स्थान आणि रचना
-
उंची: सुमारे १०८० मीटर (३५४३ फूट)
-
स्थान: महाबळेश्वरपासून सुमारे २४ किमी अंतरावर
-
किल्ला दोन भागांत विभागलेला आहे –
-
वरचा किल्ला (बालेकिल्ला)
-
खालचा किल्ला
-
या रचनेमुळे संरक्षण अधिक मजबूत झाले असून शत्रूला किल्ला जिंकणे अत्यंत कठीण होते.
भवानी मातेचे मंदिर
प्रतापगडावरील सर्वात पवित्र आणि श्रद्धेचे केंद्र म्हणजे भवानी मातेचे मंदिर. छत्रपती शिवाजी महाराजांचे भवानी मातेवर अढळ श्रद्धा होती. अशी मान्यता आहे की, महाराजांना मिळालेली भवानी तलवार ही देवी भवानीची कृपा होती.
आजही हजारो शिवभक्त आणि पर्यटक भवानी मातेच्या दर्शनासाठी येथे येतात.
अफझलखान वध – ऐतिहासिक घटना
इ.स. १६५९ मध्ये घडलेली अफझलखान वधाची घटना प्रतापगड किल्ल्याला अमर करते. आदिलशाही सरदार अफझलखान स्वराज्य नष्ट करण्याच्या उद्देशाने आला होता. प्रतापगडाच्या पायथ्याशी दोघांची भेट ठरली.
छत्रपती शिवाजी महाराजांनी आपल्या बुद्धीचातुर्याने आणि धैर्याने अफझलखानाचा वध केला. ही घटना म्हणजे रणनीती, स्वसंरक्षण आणि स्वराज्यनिष्ठेचा सर्वोच्च नमुना मानली जाते.
प्रमुख वास्तू व अवशेष
-
अफझलखानाचा वाडा
-
भवानी माता मंदिर
-
केदारेश्वर महादेव मंदिर
-
बुरुज, तटबंदी आणि तोफा
-
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा अश्वारूढ पुतळा
प्रतापगडाचे ऐतिहासिक महत्त्व
-
मराठा साम्राज्याच्या इतिहासातील निर्णायक टप्पा
-
स्वराज्याच्या संरक्षणाची रणनीती
-
सह्याद्रीतील उत्कृष्ट गिरीदुर्ग स्थापत्यकला
-
शिवकालीन राजकारण व युद्धनितीचा अभ्यास केंद्र
आजचा प्रतापगड
आज प्रतापगड किल्ला हा पर्यटन, इतिहास अभ्यास आणि शिवभक्तीचे प्रमुख केंद्र आहे. पावसाळ्यात धुक्याने वेढलेला प्रतापगड अतिशय निसर्गरम्य दिसतो. ट्रेकर्स, इतिहासप्रेमी आणि पर्यटकांसाठी हा किल्ला विशेष आकर्षण आहे.
निष्कर्ष
प्रतापगड किल्ला म्हणजे धैर्य, स्वाभिमान आणि स्वराज्याची जिवंत गाथा. प्रत्येक मराठी माणसासाठी आणि भारतीय इतिहासप्रेमीसाठी प्रतापगड हे एक प्रेरणास्थान आहे. येथे उभे राहिल्यावर छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पराक्रम, दूरदृष्टी आणि राष्ट्रनिष्ठा आपोआप डोळ्यासमोर उभी राहते.
Location
Leave a Comment