मराठी ब्लॉगसभ्यतासंस्कृती

भीमबेटका, मध्‍यप्रदेश

मध्ये मानव सभ्‍यतेच्या शुरुवातीचे महत्त्वपूर्ण प्राचीन साक्ष्य

Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]

मध्‍यप्रदेश भारतातील एक महत्त्वाचे राज्य आहे. या राज्यात मानव सभ्‍यतेच्या शुरुवातीचे महत्त्वपूर्ण प्राचीन साक्ष्य सापडत आहेत. भीमबेटका या ठिकाणावरून मिळालेले साक्ष्य, या राज्यात सुमारे 40 लाख वर्ष अगोदर मानव सभ्‍यता विकासाला सुरुवात झाली होती, असे सांगत आहेत.

भीमबेटका म्हणजेच काय? भीमबेटका हा भारतातील प्राचीन शैलाश्रय (रॉक शेल्टर) आहे. हा शैलाश्रय मध्‍यप्रदेशातील रायसेन जिल्ह्‍यात आहे. या शैलाश्रयात सापडलेल्या प्राचीन नक्कलींमुळे मानवी इतिहासाच्या शुरुआतीच्या काळाविषयी महत्त्वाची माहिती मिळत आहे. गुहा चित्रे अंदाजे 30,000 वर्षे जुनी आहेत. शतकानुशतके पूर्वी मानवांचे निवासस्थान असलेले खडक आश्रयस्थान आणि त्यांच्या सभोवतालची समृद्ध वनस्पती आणि प्राणी, खरं तर, भीमबेटका ही आपल्या पूर्वजांकडून आपल्याला मिळालेली भेट आहे.

भीमबेटका, मध्‍यप्रदेश
भीमबेटका, मध्‍यप्रदेश

त्यांचा शोध डॉ. विष्णू श्रीधर वाकणकर यांनी 1957-1958 मध्ये लावला होता. आणि भोपाळ बोर्डाने 1990 मध्ये हे ठिकाण राष्ट्रीय महत्त्वाची जागा म्हणून घोषित केले. त्यानंतर 2003 मध्ये युनेस्कोने याला जागतिक वारसा स्थळ म्हणून मान्यता दिली.

भीमबेटका या शैलाश्रयावर 2003 मध्‍ये युनेस्को विश्वविरासत स्थळ घोषित करण्‍यात आला. या शैलाश्रयाची उंची सुमारे 30 मीटर आहे. या शैलाश्रयात एकूण 750 चित्रे सापडली आहेत. त्‍यापैकी काही चित्रांची उंची ९ मीटर आहे. या शैलाश्रयाचा विशेष म्हणजे, येथील चित्रांची कलात्मक माहिती आहे.

या चित्रांवरून मानवी जीवनाच्या शुरुआतीचे अनेक प्रश्न सुटण्यास मदत होते. उदाहरणार्थ, प्राचीन मानवाने कसे जीवन जगत होते, त्यांच्या किंवा जमाती कशा होत्या, कोणत्या प्रकारच्या पशुंचा वापर होत होता, यांसारख्या प्रश्नांची उत्तरे या चित्रांमधून मिळू शकतात.

भीमबेटकाविषयी तपशीलवार माहिती भीमबेटका शैलाश्रय असामान्य महत्त्वपूर्ण आहे. हा शैलाश्रय मध्‍यप्रदेशातील रायसेन जिल्ह्‍यात आहे. भीमबेटकामध्ये सुमारे 500 गुहा आहेत, त्यापैकी काही भारतीय पुरातत्व सर्वेक्षण (ASI) ने ओळखल्या आहेत. इतर संशोधक आणि पर्यटक एएसआयने ओळखलेल्या लेण्यांना भेट देतात जेणेकरून त्यांना या प्राचीन चित्रकलेचा आनंद घेता येईल. या लेण्यांमध्ये लाल, पांढरा, पिवळा आणि हिरवा अशा रंगांनी सजलेली चित्रे पाहायला मिळतात. जे आपल्याला प्राचीन काळातील जीवनशैलीबद्दल सांगतात.

गुहा चित्रांमध्ये लोक नृत्य, संगीत, घोडेस्वारी आणि हत्ती यांचे चित्रण करतात. याशिवाय या चित्रांमध्ये वाघ, रानडुक्कर, हत्ती, कुत्रे, मगरी यांसारख्या प्राण्यांचेही चित्रण करण्यात आले आहे. येथील चित्रे आपल्या पूर्वजांची जीवनशैली आणि जीवनशैलीची माहिती देतात.

भीमबेटका शैलाश्रयात सापडलेली चित्रे ही मानवाच्या विकासक्रमाची आणखी पुरावे देत आहेत. या चित्रांमधून मानवाच्या शारीरिक व बौद्धिक विकासाची माहिती मिळते. या चित्रांचा अभ्‍यास करून मानवी इतिहासाचे आणखी अध्‍ययन करता येईल.

भीमबेटका शैलाश्रयामुळे मध्‍यप्रदेशातील मानवी सभ्‍यतेचा इतिहास सुमारे 40 लाख वर्षांपूर्वीपासूनचा आहे, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. प्राचीन मानवी वासस्थलांचा हा सर्वात प्राचीन निर्देशक आहे. या शैलाश्रयामुळे मानवी इतिहास, संस्कृती आणि सभ्‍यतेबद्दल अनेक तथ्ये उजेडात आली आहेत.

भीमबेटकाचा इतिहास भारतीय महाकाव्य महाभारताशी जोडलेला आहे. महाभारतातील महानायक भीम यांच्या नावावरून या ठिकाणाचे नाव पडले आहे. असे मानले जाते की भीमबेटकामध्ये पांडवांचा भाऊ भीम त्याच्या वनवासात गुहेत विसावला होता. त्यामुळे या ठिकाणाला भीमबेटका असे नाव पडले.

मानवी इतिहासाच्या शुरुआतीच्या अध्‍ययनासाठी भीमबेटका एक महत्त्वाचा आधार बनला आहे. या शैलाश्रयातून मिळालेले साक्ष्य या राज्यात मानवी सभ्‍यतेचा इतिहास 40 लाख वर्षांपूर्वीपासून सुरू झाला असल्याचे दर्शवित आहेत. या साक्ष्यांचा अभ्‍यास करून मानवी इतिहासातील अनेक गूढ प्रश्नांचे उत्तर शोधणे शक्य होऊ शकते.

 

गोबेक्ली टेपे : जगातील 12,000 वर्ष जूने पहिले मंदिर ?

Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Back to top button
Close

Adblock Detected

Please consider supporting us by disabling your ad blocker